Blog Koksztys
Zmiany dotyczące przedawnienia – nowelizacja Kodeksu Cywilnego

Dnia 11 maja 2018r. Prezydentowi RP została przekazana do podpisu ustawa z dnia 13 kwietna 2018r. o zmianie ustawy – Kodeks Cywilny oraz niektórych innych ustaw. Projekt tej ustawy w sposób znaczący zmienia terminy przedawnienia, sposób jego obliczania oraz wprowadza szczególne regulacje dotyczące przedawnienia w stosunku do konsumentów.

 

Poza zmianą Kodeksu Cywilnego w/w projekt ustawy przewiduje również zmiany w kodeksie postępowania cywilnego, ustawie o postępowaniu egzekucyjnym w administracji, ustawie o udostępnianiu informacji gospodarczych i wymianie danych gospodarczych. Jednakże na potrzeby niniejszego artykułu omówione zostaną jedynie zmiany dotyczące kodeksu cywilnego.

 

Pierwszą istotną zmianą jest skrócenie ogólnego terminu przedawnienia. W chwili obecnej, zgodnie z brzmieniem art. 118 k.c., jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi lat 10. Natomiast projekt ustawy nowelizującej wprowadza w to miejsce krótszy termin przedawnienia, tj. 6 lat. Bez zmian pozostaje termin przedawnienia w przypadku świadczeń okresowych oraz roszczeń związanych z działalności gospodarczą (nadal będą to 3 lata). Zgodnie z uzasadnieniem do projektu ustawy, skrócenie ogólnego terminu przedawnienia ma za zadanie zmobilizować strony stosunku prawnego do szybszego działania i dochodzenia swoich roszczeń, a tym samym usunięcia niepewności, co do stanu faktycznego istniejącego pomiędzy stronami. Krótszy termin przedawnienia spowodować ma, że wierzyciel będzie zmuszony do wszczęcia postępowania sądowego szybciej niż dotychczas, co z kolei ułatwi przebieg postępowania dowodowego przed sądem, ponieważ po upływie zbyt długiego okresu trudniej jest wykazać zasadność roszczenia oraz jego wygaśnięcie.

 

Skrócenie okresu przedawnienia również ma dotyczyć roszczeń stwierdzonych prawomocnym orzeczeniem sądu lub innego organu powołanego do rozpoznawania spraw danego rodzaju albo orzeczeniem sadu polubownego, jak również roszczeń stwierdzonych ugodą przed mediatorem i zatwierdzoną przez sąd. I tak jak w przypadku ogólnego terminu przedawnienia, ma on zostać skrócony z 10 lat do lat 6.

 

Kolejną istotną zmianą jest wprowadzenie nowego sposobu obliczania terminu przedawnienia, a konkretnie jest zakończenia. Dotychczas termin przedawnienia kończył się z dniem upływu jego okresu. Natomiast zgodnie z nowelizacją do art. 118 k.c. wprowadzony ma być zapis, iż koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego. Zmiana ta będzie zdecydowanym ułatwieniem dla wierzycieli, w sytuacji, kiedy trudna do obliczenia jest data początkowa biegu przedawnienia i tym samym jego koniec. W razie wątpliwości, co do konkretnej daty upływu przedawnienia, wierzyciel będzie miał i tak możliwość dochodzenia roszczenia przed sądem do końca roku kalendarzowego. Z drugiej jednak strony może to spowodować wzmożone kierowanie przez wierzycieli pozwów do sądów pod koniec roku kalendarzowego, co może doprowadzić do zdecydowanie większego obłożenia sądów w tym okresie. Wskazać należy, że zasada zgodnie z którą termin przedawnienia będzie się kończył się z upływem ostatniego dnia roku kalendarzowego, nie będzie dotyczyć terminów krótszy niż dwa lata. A zatem jeśli np. termin przedawnienia wynosi 1 rok, to bieg przedawnienia będzie kończył się z upływem jego okresu, a nie z upływem ostatniego dnia roku kalendarzowego.

 

Znacząca zmiana według projektu ustawy, ma również nastąpić w sytuacji konsumentów. Projekt wprowadza nową regulację ( art. 117 § 21 k.c.) według której po upływie terminu przedawnienia nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi. W chwili obecnej, skutek upływu terminu przedawnienia w postaci możliwości uchylenia się od spełnienia świadczenia przez dłużnika (a tym samym po stronie wierzyciela – skutek w postaci braku możliwości skutecznego zaspokojenia roszczenia), następuje dopiero z chwilą podniesienia przez dłużnika (czy to będącego konsumentem, czy też przedsiębiorcą) zarzutu przedawnienia przed sądem. W związku z czym niewątpliwie powstają sytuacje, w której konsument nieświadomy tego, że może taki zarzut podnieść, w ostateczności zobowiązany jest do spełnienia – przedawnionego już – roszczenia. Proponowana zmiana ma na celu ochronę interesów konsumenta, jako słabszej strony stosunku prawnego, a jednocześnie zdyscyplinowanie przedsiębiorców do podejmowania czynności przed sądem przed upływem terminu przedawnienia. Nowa regulacja powoduje, że z chwilą upływu terminu przedawnienia, jego skutek w postaci możliwości uchylenia się przez konsumenta od spełnienia roszczenia powstaje już z mocy samego prawa, a nie dopiero po podniesieniu stosownego zarzutu. A zatem z mocy samego prawa nastąpi skutek w postaci niemożności przymusowej realizacji roszczenia, tj. niemożność jego dochodzenia przed sądem.

 

W konsekwencji wprowadzenia art. 117 § 21 k.c., ustawodawca przewiduje wyjątek od sztywnej zasady, wedle której po upływie terminu przedawnienia nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi. Projekt ustawy wprowadza do kodeksu cywilnego zapis (art. 1171 k.c.), zgodnie z którym w wyjątkowych przypadkach sąd może, po rozważeniu interesów stron, nie uwzględnić upływu terminu przedawnienia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi, jeżeli wymagają tego względy słuszności. W takiej sytuacji sąd powinien rozważyć w szczególności długość terminu przedawnienia, długość okresu od upływu terminu przedawnienia do chwili dochodzenia roszczenia oraz charakter okoliczności, które spowodowały niedochodzenie roszczenia przez uprawnionego, w tym wpływ zachowania zobowiązanego na opóźnienie uprawnionego w dochodzeniu roszczenia. A zatem, pomimo upływu terminu przedawnienia sąd będzie miał możliwość jego nieuwzględniania.

 

Ostatnią zmianą w kodeksie cywilnym, jaką przewiduje projekt ustawy, to doprecyzowanie brzmienia art. 568 § 2 k.c., dotyczącego wygaśnięcia roszczeń konsumenta z tytułu rękojmi. Na gruncie zaproponowanych zmian, w przypadku sprzedaży konsumenckiej używanej rzeczy ruchomej i skrócenia okresu rękojmi (taką możliwość daje art. 568 § 1 k.c. zdanie drugie), roszczenia z rękojmi nie przedawnią się w żadnej sytuacji przed upływem dwóch lat od wydania rzeczy.

 

Katarzyna Staszczyk
Prawnik
Kancelaria Koksztys

Powrót

Kalendarium

Rok 2018

Rok 2017

Rok 2016

Rok 2015

Rok 2014

Rok 2013

Rok 2012