Blog Koksztys
Odwołanie wykonanej darowizny

Darowizna jest umową jednostronnie zobowiązującą na mocy której darczyńca zobowiązuje się do bezpłatnego świadczenia na rzecz obdarowanego kosztem swego majątku. W praktyce nierzadko poprzez umowę darowizny przenosi się własność nieruchomości, gospodarstwa rolnego. W relacjach pomiędzy członkami rodziny bardzo często dochodzi do sytuacji, w której rodzice lub dziadkowie przekazują nieruchomość swoim dzieciom, czy też wnukom.

Umowa darowizny charakteryzuje się tym, iż jest to umowa nieodpłatna i nie występuje w niej ekonomiczna ekwiwalentność świadczenia darczyńcy. Cecha ta sprawia, iż w relacjach społecznych, rodzinnych, umowa darowizny ma wydźwięk etyczny. W istocie, darczyńca wyzbywając się (często z chęci niesienia pomocy) swojego majątku na rzecz obdarowanego, nie otrzymuje w zamian żadnego ekonomicznego świadczenia. Pomimo to akt darowizny, sprawia, iż obdarowany powinien w sposób szczególny odnosić się do darczyńcy. Co prawda, okoliczność ta nie wynika wprost z art. 888 kodeksu cywilnego, w którym ustawodawca uregulował pojęcie darowizny, jednak wdzięczność obdarowanego względem darczyńcy, pożądana jest z moralnego punktu widzenia.

Ustawodawca przewidział sytuację, w której już po dokonaniu darowizny, darczyńca ma możliwość, aby tę darowiznę odwołać. Sytuację tę reguluje Art. 898 § 1, według którego darczyńca może odwołać darowiznę nawet już wykonaną, jeżeli obdarowany dopuścił się względem niego rażącej niewdzięczności. A zatem powodem odwołania wykonanej darowizny przez darczyńcę są jedynie względy moralne.

W związku z powyższym możliwość odwołania darowizny zależna jest od tego, czy obdarowany dopuścił się względem darczyńcy rażącej niewdzięczności. Przepisy prawa nie regulują pojęcia rażącej niewdzięczności. W doktrynie podkreśla się, iż zachowanie obdarowanego względem darczyńcy, stanowiące rażącą niewdzięczność, jest to zachowanie (może to być zarówno działanie, jak i zaniechanie) wysoce niewłaściwe i krzywdzące darczyńcę. Jednak, aby móc ocenić, czy w danej sytuacji mamy do czynienia z rażącą niewdzięcznością, należy wziąć pod uwagę wszystkie okoliczności danej sprawy. Ponadto rażąca niewdzięczność powinna być nacechowana złą wolą obdarowanego. (A. Kidyba, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania – część szczególna, wyd. II).

Na gruncie orzecznictwa i doktryny przyjmuje się, że rażącą niewdzięczność stanowi np. popełnienie przestępstwa przeciwko życiu, zdrowiu lub czci albo przeciwko majątkowi darczyńcy, naruszenie przez obdarowanego spoczywających na nim obowiązków wynikających ze stosunków osobistych, w tym również rodzinnych łączących go z darczyńcą oraz obowiązku wdzięczności, odmówienie pomocy w chorobie, odmowa pomocy osobom starszym, rozpowszechnianie uwłaczających informacji o darczyńcy, czy znieważenie. Podkreślić należy, iż zachowanie obdarowanego stanowiące rażącą niewdzięczność, powinno być zachowaniem świadomym. Nie można bowiem mówić o rażącej niewdzięczności, gdy obdarowany działa nieumyślnie. (A. Kidyba, Kodeks cywilny. Komentarz. Tom III. Zobowiązania – część szczególna, wyd. II).
Wskazać również należy, iż rażąca niewdzięczność, skutkująca odwołaniem darowizny musi nastąpić po zawarciu umowy. Sytuacja w której, obdarowany zachował się w stosunku do darczyńcy w sposób niosący znamiona rażącej niewdzięczności przed zawarciem umowy, a następnie darczyńca po zawarciu umowy darowizny powziął informacje na ten temat, nie uprawnia darczyńcy do odwołania darowizny.

Katarzyna Staszczyk
Prawnik
Koksztys Kancelaria Prawa Gospodarczego

Powrót

Kalendarium

Rok 2017

Rok 2016

Rok 2015

Rok 2014

Rok 2013

Rok 2012